VẾT THƯƠNG ĐÃ LIỀN, VẪN CÒN MẢNH TRE 3 CM: NGƯỜI PHỤ NỮ 67 TUỔI LẠI XUẤT HIỆN CO CỨNG DO UỐN VÁN

Khoảng hai tháng sau lần bị thanh tre đâm vào cẳng chân khi đi làm đồng, người phụ nữ 67 tuổi đã trải qua một đợt bệnh uốn ván nguy kịch và nhưng cuối cùng cũng đã vượt qua và được xuất viện về nhà. Tuy nhiên, gần 20 ngày sau khi ra viện, bệnh nhân lại xuất hiện tình trạng cứng hàm, sau đó co cứng lan xuống ngực, bụng và toàn thân, phải đặt nội khí quản cấp cứu, thở máy. Đáng chú ý, trong đợt bệnh này, vết thương bên ngoài mặc dù đã đóng vảy, không sưng đỏ nhưng siêu âm phát hiện bên trong vẫn còn sót một mảnh tre dài khoảng 3 cm.

ThS.BS Lê Sơn Việt, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, bệnh nhân là bà B.T.T, 67 tuổi ở Phú Thọ trước đó không ghi nhận bệnh lý nền đặc biệt. Khoảng hai tháng trước, trong lúc đi làm đồng, người bệnh bị một thanh tre đâm vào cẳng chân trái. Sau tai nạn, bệnh nhân chủ quan, không đi kiểm tra kỹ vết thương và không tiêm phòng uốn ván.

Sau đó, người bệnh tiến triển bệnh cảnh uốn ván điển hình (cứng hàm, co cứng cơ toàn thân) và được nhập viện điều trị tại một cơ sở y tế khác. Trong đợt điều trị này, bệnh nhân đã phải mở khí quản, thở máy dài ngày và sau đó tình trạng co cứng dần cải thiện. Khi ra viện, các cơn co cứng gần như không còn, người bệnh đã rút được canuyn mở khí quản. Tuy vậy, chỉ sau gần 20 ngày kể từ khi xuất viện, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện cứng hàm trở lại. Không chỉ cứng hàm, tình trạng co cứng tiếp tục lan xuống các cơ vùng ngực, bụng rồi toàn thân, diễn biến tương tự thời điểm khởi phát của đợt bệnh trước. Người bệnh được đưa đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Khi nhập viện Khoa Cấp cứu, bệnh nhân xuất hiện nhiều cơn gồng cứng toàn thân. Co cứng các cơ vùng ngực khiến người bệnh không thể tự thở được, chuyên môn còn gọi là dấu hiệu “chẹn ngực”. Các bác sĩ đã phải đặt nội khí quản cấp cứu, thở máy và sử dụng thuốc an thần liều cao để kiểm soát các cơn co cứng.

Theo ThS.BS Lê Sơn Việt, uốn ván là bệnh do độc tố của vi khuẩn Clostridium tetani gây ra. Độc tố tác động lên hệ thần kinh, gây tăng trương lực cơ và các cơn co cứng đặc trưng. Người bệnh có thể khởi đầu bằng mỏi hàm, khó há miệng hoặc cứng hàm, sau đó co cứng lan xuống cổ, ngực, bụng và toàn thân.

Ở những trường hợp nặng, co cứng cơ hô hấp hoặc các cơn gồng dữ dội có thể khiến bệnh nhân không thể tự thở được, đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát kịp thời.

“Bệnh nhân vào viện trong tình trạng cứng hàm và gồng cứng toàn thân nhiều. Khi các cơ vùng ngực co cứng, người bệnh không tự thở được nên phải đặt nội khí quản, thở máy khẩn cấp”, ThS.BS Lê Sơn Việt cho biết.

Điều khiến các bác sĩ phải tiếp tục tìm kiếm yếu tố liên quan là sau đợt điều trị trước, bệnh nhân không xuất hiện thêm vết thương mới. Trong khi đó, vị trí thanh tre từng đâm vào cẳng chân đã đóng vảy, bên ngoài không sưng đỏ và không có biểu hiện nhiễm trùng rõ ràng. Các bác sĩ tiến hành kiểm tra lại vị trí vết thương cũ. Qua siêu âm, một dị vật nằm trong mô cẳng chân được phát hiện.Vết thương được rạch mở và ê-kíp lấy ra một mảnh tre dài khoảng 3 cm còn sót lại.

Theo ThS.BS Lê Sơn Việt, đây là chi tiết rất đáng lưu ý ở trường hợp này. Một vết thương đã khô, đóng vảy, thậm chí không còn sưng đỏ không đồng nghĩa bên trong chắc chắn không còn dị vật. Đặc biệt với những vật liệu như tre, gỗ, gai có khả năng gãy khi đâm vào cơ thể, một phần dị vật có thể nằm lại sâu trong mô và khó nhận biết nếu chỉ quan sát bên ngoài.

Đối với uốn ván, bào tử Clostridium tetani có thể xâm nhập cơ thể qua vết thương. Trong điều kiện thuận lợi tại mô tổn thương, đặc biệt ở những vùng có mô dập nát, hoại tử hoặc còn dị vật, vi khuẩn có thể phát triển và sinh độc tố.

Vì vậy, xử trí tốt vết thương và loại bỏ dị vật nếu có là một phần quan trọng trong quá trình điều trị, bên cạnh điều trị đặc hiệu, cần sử dụng các thuốc để kiểm soát tình trạng co cứng cơ, bảo đảm hô hấp, cũng như các biện pháp hồi sức cần thiết khác.

Sau khi phát hiện và lấy bỏ mảnh tre, đồng thời tiếp tục các phác đồ điều trị uốn ván, trong hai ngày tiếp theo, tình trạng gồng cứng của bệnh nhân giảm rõ rệt, nhu cầu sử dụng thuốc an thần để kiểm soát co cứng cũng giảm. Tuy nhiên, các bác sĩ cho biết chưa thể dựa vào diễn biến trong vài ngày đầu để khẳng định bệnh nhân đã hết hoàn toàn các cơn co cứng.

Người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị và theo dõi sát, bởi độc tố uốn ván đã gắn vào hệ thần kinh sẽ cần thời gian để hồi phục.

Việc lấy dị vật không đồng nghĩa các triệu chứng uốn ván sẽ chấm dứt ngay lập tức. Làm sạch dị vật giúp kiểm soát ổ tổn thương, loại bỏ nguồn sinh độc tố uốn ván, trong khi người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị, kiểm soát tình trạng co cứng và hỗ trợ hô hấp cho đến khi các triệu chứng dần cải thiện. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tuần thì độc tố uốn ván mới được đào thải hết.

Hiện các bác sĩ đang tiếp tục theo dõi tiến triển của tình trạng co cứng cơ cũng như các rối loạn nặng khác trong bệnh cảnh uốn ván. Nếu xu hướng nặng vẫn tiến triển, mở khí quản sẽ được cân nhắc một lần nữa, mặc dù bệnh nhân vẫn còn sẹo mở khí quản cũ.

ThS.BS Lê Sơn Việt khuyến cáo, sau những tai nạn có vật nhọn đâm sâu như tre, gỗ, gai hoặc các vết thương do ngã, xây xát có đất, cát, sỏi lọt vào, người bệnh không nên chỉ sát khuẩn ngoài da rồi tự theo dõi tại nhà.

Vết thương cần được làm sạch và đánh giá đầy đủ tại cơ sở y tế, đặc biệt phải lưu ý khả năng còn dị vật bên trong. Đồng thời, bác sĩ sẽ căn cứ vào đặc điểm vết thương và tiền sử tiêm chủng để quyết định biện pháp dự phòng uốn ván phù hợp.

Một điểm quan trọng khác là đã từng mắc uốn ván không đồng nghĩa với việc có miễn dịch bảo vệ đầy đủ về sau. Vì vậy, việc tiêm chủng phòng uốn ván vẫn cần được đánh giá theo chỉ định chuyên môn, kể cả ở người đã từng mắc bệnh.

ThS.BS Lê Sơn Việt đặc biệt lưu ý người dân không nên chờ đến khi xuất hiện những cơn gồng cứng toàn thân mới đến bệnh viện. Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể chỉ biểu hiện bằng mỏi hàm, khó há miệng hoặc cứng hàm. Nếu trước đó có tiền sử vết thương, đặc biệt là vết đâm sâu hoặc vết thương nhiễm bẩn, những biểu hiện này cần được xem là dấu hiệu cảnh báo.

“Có bệnh nhân ban đầu chỉ thấy hơi mỏi hàm, cứng hàm nên tiếp tục theo dõi ở nhà. Tuy nhiên, tình trạng có thể tiến triển nhanh sang co cứng cơ ngực, cơ bụng và toàn thân. Khi ảnh hưởng đến hô hấp, bệnh nhân có thể nguy hiểm đến tính mạng rất nhanh. Vì vậy, khi có tiền sử vết thương và xuất hiện cứng hàm, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay”, ThS.BS Lê Sơn Việt nhấn mạnh.