HO RA ĐỜM CÓ MÙI GIỐNG PHÂN, PHÁT HIỆN ĐƯỜNG RÒ TỪ ĐẠI TRÀNG LÊN PHỔI HIẾM GẶP
Trải qua nhiều lần phẫu thuật ổ bụng, người bệnh 54 tuổi bất ngờ sốt cao, ho ra đờm có mùi lạ. Kết quả thăm khám chuyên sâu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã hé lộ một biến chứng ngoại khoa cực kỳ hiếm gặp.
Nam bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài, ho nhiều đờm có mùi hôi bất thường, được mô tả giống mùi phân. Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) phát hiện tổn thương từ đại tràng lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử và thủng cơ hoành, hình thành đường thông lên phổi phải dẫn đến áp xe phổi và nhiễm khuẩn huyết.
BS Tạ Quang Hiện, Khoa Ngoại Tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, người bệnh có tiền sử u đại tràng trái, đã được phẫu thuật cắt u tại địa phương khoảng 3 tháng trước. Sau mổ, người bệnh liên tiếp xuất hiện biến chứng. Khoảng 2 tháng trước khi vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh được phẫu thuật nội soi gỡ dính ruột do tắc ruột. Sau đó, tình trạng đau bụng tiếp tục tái diễn, người bệnh được chẩn đoán rò miệng nối đại tràng và làm hậu môn nhân tạo bên trái.
Khoảng 10 ngày trước khi chuyển viện, người bệnh bắt đầu sốt cao liên tục, ho nhiều đờm có mùi hôi bất thường, được mô tả giống mùi phân. Người bệnh điều trị tại cơ sở y tế trong 2 ngày nhưng không cải thiện, sau đó được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương với chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết, áp xe phổi.
Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, kết quả chụp CT ngực và bụng ghi nhận ổ áp xe lớn ở phổi phải thông với ổ dịch vùng dưới gan qua một lỗ thủng cơ hoành, đồng thời có ổ dịch vùng thành bụng trái. Các bác sĩ xác định người bệnh có nhiều tổn thương phối hợp: áp xe phổi phải, thủng cơ hoành, áp xe dưới gan do thủng đại tràng phải và rò miệng nối đại tràng trái.
BS Tạ Quang Hiện cho biết, điểm đặc biệt của trường hợp này nằm ở việc tổn thương trong ổ bụng đã tạo thành một đường thông bất thường qua cơ hoành lên khoang ngực. Đây chính là cơ chế khiến dịch nhiễm khuẩn từ hệ tiêu hóa có thể lan lên phổi, gây hình thành ổ áp xe lớn, khiến người bệnh ho ra đờm có mùi đặc trưng.
“Ở một người bệnh đã trải qua nhiều cuộc phẫu thuật ổ bụng, khi xuất hiện ho đờm có mùi hôi bất thường kèm sốt kéo dài, cần nghĩ đến khả năng có một đường rò bất thường giữa đường tiêu hóa và hệ hô hấp. Nếu bỏ sót nguồn nhiễm, tình trạng nhiễm khuẩn có thể tiếp tục tiến triển rất nặng”, BS Hiện cho biết.
Do tổn thương phức tạp, liên quan cả ổ bụng và lồng ngực, các bác sĩ xác định đây là ca bệnh khó, cần phẫu thuật sớm để kiểm soát nguồn nhiễm. Hai kíp phẫu thuật được huy động. Kíp phẫu thuật lồng ngực tiến hành mở ngực, làm sạch và dẫn lưu ổ áp xe phổi phải. Tuy nhiên, ổ áp xe ở thùy dưới phổi phải rất lớn và dính nhiều tổ chức xung quanh, khiến việc tiếp cận lỗ thủng cơ hoành từ phía lồng ngực gặp nhiều khó khăn. Ê-kíp vì vậy tập trung làm sạch và dẫn lưu ổ áp xe phổi. Sau đó, kíp phẫu thuật ổ bụng tiến hành thám sát, phát hiện một lỗ thủng đại tràng phải lan lên vùng dưới gan, gây hoại tử cơ hoành rồi dẫn đến thủng cơ hoành, tạo đường thông lên phổi phải.
Đáng chú ý, tại vùng hậu môn nhân tạo bên trái, các bác sĩ không ghi nhận đây là vị trí thủng chính. Vị trí rò thực sự nằm tại miệng nối đại tràng trái của lần phẫu thuật cắt u trước đó. Ê-kíp tiến hành làm sạch ổ bụng, hạ dây chằng gan để tiếp cận vùng cơ hoành, khâu phục hồi lỗ thủng cơ hoành qua đường bụng. Đồng thời, hai vị trí tổn thương ở đại tràng phải và đại tràng trái được đưa ra làm hậu môn nhân tạo nhằm kiểm soát nguồn nhiễm.
BS Tạ Quang Hiện nhấn mạnh, với những ca nhiễm khuẩn phức tạp như vậy, chỉ dẫn lưu áp xe phổi hoặc chỉ dùng kháng sinh là chưa đủ. Điều quan trọng nhất là phải tìm được và xử lý triệt để nguồn gây nhiễm, trong trường hợp này chính là các vị trí thủng, rò ở đại tràng và đường thông qua cơ hoành.
“Ho ra đờm có mùi giống phân” – cách nói vui nhưng phản ánh một cơ chế bệnh lý có thật
Theo BS Hiện, đây là một trường hợp rất hiếm gặp trong thực hành lâm sàng. Tổn thương tạo thành một chuỗi liên hoàn từ đại tràng đến vùng dưới gan tới cơ hoành và cuối cùng là phổi phải.
Vì vậy, cách nói vui của kíp mổ rằng người bệnh “ho ra phân” thực chất xuất phát từ một cơ chế bệnh lý có thật: dịch nhiễm khuẩn từ đường tiêu hóa đã theo đường rò bất thường đi lên khoang ngực, gây áp xe phổi và tạo ra đờm có mùi đặc trưng. Tuy nhiên, về mặt chuyên môn, người bệnh không “ho ra phân” theo nghĩa thông thường mà là ho ra đờm có mùi giống phân do có đường thông bất thường giữa hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.
Ca phẫu thuật kéo dài hơn 5 giờ. Sau mổ khoảng 10 giờ, người bệnh tỉnh, không còn phải thở máy. Đến ngày thứ hai sau phẫu thuật, tình trạng huyết động ổn định, người bệnh bước đầu qua giai đoạn nguy kịch.
BS Tạ Quang Hiện khuyến cáo, người bệnh sau các phẫu thuật đường tiêu hóa cần tái khám đúng hẹn và đặc biệt lưu ý các dấu hiệu như sốt kéo dài, đau bụng tăng, bụng chướng, rò dịch bất thường, ho kéo dài hoặc đờm có mùi hôi lạ. Những biểu hiện tưởng như không liên quan giữa bụng và hô hấp đôi khi lại là dấu hiệu của một biến chứng ngoại khoa phức tạp. Việc thăm khám, chẩn đoán và xử trí sớm giúp kiểm soát nguồn nhiễm, hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn nặng, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng.
