CHƯỜM NÓNG KHI TÊ BÌ CHÂN, NGƯỜI ĐÀN ÔNG SUÝT MẤT CẢ HAI BÀN CHÂN

Từ cảm giác tê bì, lạnh ở hai bàn chân, người đàn ông 48 tuổi tự chườm nóng tại nhà. Sau đó, bàn chân xuất hiện tổn thương da, sưng viêm, hoại tử lan rộng. Các bác sĩ Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa ,Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương phải thực hiện nhiều lần cắt lọc và tái tạo đồng thời cả hai bàn chân bằng kỹ thuật vi phẫu.

Người bệnh L.V.K , 48 tuổi, trước đó khỏe mạnh, không ghi nhận bệnh nền đáng chú ý. Khoảng ba tuần trước khi được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, người bệnh bắt đầu xuất hiện cảm giác tê bì, lạnh và khó chịu ở hai bàn chân. Nghĩ rằng đây là biểu hiện cần làm ấm, người bệnh tự chườm nóng bàn chân tại nhà.

Sau đó, da hai bàn chân bắt đầu xuất hiện tổn thương, sưng tấy ngày càng nhiều, kèm sốt. Tình trạng viêm nhiễm tiến triển nhanh, tổn thương lan rộng khiến người bệnh phải nhập viện điều trị. Người bệnh được điều trị khoảng 10 ngày tại cơ sở y tế  để phẫu thuật cắt lọc tổ chức hoại tử . Tuy nhiên, tình trạng hoại tử vẫn tiếp tục tiến triển nên được chuyển đến Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.

Theo ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh, ê-kíp tiếp tục thực hiện cắt lọc qua nhiều lần nhằm loại bỏ các tổ chức hoại tử và kiểm soát tình trạng nhiễm trùng. Sau khi quá trình hoại tử được kiểm soát, hai bàn chân để lại những khuyết hổng mô mềm rộng và sâu, khoảng một nửa diện tích gan bàn chân, tập trung ở các vùng chịu lực khi đứng và đi lại. Một bàn chân bị mất ba ngón, một số vị trí khuyết sâu làm lộ gân và các cấu trúc bên dưới.

Khuyết hổng gan bàn chân: Không chỉ cần “đóng kín” vết thương

Điều khiến trường hợp này phức tạp không chỉ là diện tích tổn thương lớn mà còn nằm ở vị trí khuyết hổng. Gan bàn chân, đặc biệt những vùng chịu lực, có cấu trúc mô mềm chuyên biệt với khả năng chịu áp lực và ma sát lặp đi lặp lại trong quá trình đứng, đi lại.

“Da và mô mềm ở vùng tỳ đè của gan bàn chân không đơn thuần chỉ có nhiệm vụ che phủ. Đây là cấu trúc được tạo ra để chịu lực khi con người đứng và đi. Khi vùng này bị mất, chúng tôi không chỉ nghĩ đến việc làm sao để vết thương kín lại mà phải tính đến việc sau này người bệnh có thể đứng, chịu lực và đi lại trên bàn chân đó hay không”, ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh cho biết.

Vì vậy, với những khuyết hổng sâu và rộng ở vùng chịu lực, ghép da mỏng thông thường không phải là lựa chọn phù hợp. Lớp da ghép khó đáp ứng được yêu cầu chịu lực lâu dài, có thể dễ tổn thương, trợt loét khi người bệnh vận động. Trong trường hợp này, nền tổn thương sâu, từng viêm nhiễm, lộ gân và thiếu mô mềm càng khiến việc che phủ đơn thuần trở nên khó khăn. Trong khi đó, lượng da và mô mềm có thể sử dụng ngay quanh bàn chân không nhiều, đồng thời các mô lân cận cũng đã chịu ảnh hưởng của quá trình viêm và hoại tử.

Nếu không tái tạo được một lớp mô đủ dày, có sức sống tốt và khả năng chịu lực, người bệnh có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng bàn chân; với những tổn thương quá nặng, nguy cơ phải cắt cụt chi có thể được đặt ra.

Hai ê-kíp vi phẫu cùng tái tạo hai bàn chân

Trước tình trạng tổn thương phức tạp, các bác sĩ quyết định sử dụng vạt tự do vi phẫu để tái tạo đồng thời cả hai bàn chân. Thay vì chỉ sử dụng một lớp da mỏng, bác sĩ lấy một khối mô có độ dày phù hợp từ vị trí khác trên cơ thể, gồm da, mô mềm và hệ thống mạch máu nuôi. Khối mô này được chuyển đến vùng tổn thương để vừa che phủ bề mặt, vừa bổ sung phần mô mềm bị thiếu hụt. Dưới kính hiển vi phẫu thuật, các bác sĩ nối những mạch máu rất nhỏ của vạt với mạch máu nhận tại vùng cổ chân. Khi dòng máu được tái lập, vạt mô có nguồn nuôi mới, tiếp tục sống và tham gia quá trình liền thương.

Theo ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh, mục tiêu của vi phẫu trong trường hợp này không đơn thuần là đóng kín vết thương mà phải tạo được lớp mô che phủ có sức sống, đủ độ dày và ổn định để bảo vệ các cấu trúc sâu, đồng thời tạo điều kiện cho người bệnh phục hồi khả năng đứng và đi lại.

Khó khăn lớn hơn là tổn thương xuất hiện đồng thời ở cả hai bàn chân, đồng nghĩa với việc phải thực hiện hai vạt vi phẫu.

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến – phụ trách Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, một ca chuyển vạt vi phẫu thông thường đã đòi hỏi nhiều giờ phẫu thuật và sự phối hợp chặt chẽ của cả ê-kíp. Nếu thực hiện  lần lượt từng bàn chân, tổng thời gian phẫu thuật và gây mê sẽ kéo dài đáng kể. Do đó, khoa đã bố trí hai ê-kíp vi phẫu thực hiện song song hai vạt trong cùng cuộc mổ. Nhờ đó, toàn bộ quá trình phẫu thuật kéo dài khoảng 5,5–6 giờ, thay vì phải cộng dồn thời gian của hai cuộc chuyển vạt riêng biệt.

 “Vi phẫu đòi hỏi nhân lực được đào tạo chuyên sâu, trang thiết bị và khả năng phối hợp ê-kíp. Trong trường hợp này, việc có thể triển khai hai ê-kíp cùng lúc giúp chúng tôi xử lý đồng thời hai tổn thương rất phức tạp mà không kéo dài quá mức thời gian phẫu thuật cho người bệnh”, TS.BS Dương Mạnh Chiến cho biết.

Sau phẫu thuật 14 ngày, hai vạt vi phẫu sống tốt, vết mổ liền thuận lợi và người bệnh đã được cắt chỉ. Người bệnh bắt đầu được hướng dẫn đặt chân xuống đất, tập chịu lực từng bước, tiến tới phục hồi khả năng đi lại. Quá trình này cần được thực hiện thận trọng bởi mô được tái tạo phải có thời gian thích nghi dần với áp lực khi đứng và vận động.

Tê bì bàn chân: Không nên tự ý chườm nóng

Từ trường hợp này, ThS.BS Nguyễn Ngọc Linh lưu ý một thói quen khá phổ biến khi xuất hiện cảm giác tê bì, lạnh hoặc khó chịu ở bàn chân là tự ngâm, chườm hoặc sưởi ấm. Ở những người bị giảm hoặc mất cảm giác bàn chân, khả năng nhận biết nhiệt độ có thể bị suy giảm. Khi đó, việc sử dụng nước nóng hoặc nguồn nhiệt quá mức có thể gây bỏng mà người bệnh không nhận biết kịp thời. Tổn thương da sau bỏng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến viêm mô tế bào, nhiễm trùng sâu và hoại tử nếu không được xử trí phù hợp.

Nguy cơ này đặc biệt cần lưu ý ở người mắc đái tháo đường, bệnh lý thần kinh ngoại biên hoặc các tình trạng gây rối loạn cảm giác ở bàn chân.

Người dân cũng không nên tự ý đắp lá, thuốc hoặc các chất không rõ thành phần lên vùng da đang tổn thương. Những biện pháp này không thay thế việc tìm nguyên nhân và điều trị y tế, đồng thời có thể khiến tổn thương da hoặc tình trạng nhiễm trùng trở nên phức tạp hơn.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, khi bàn chân xuất hiện tê bì bất thường, sưng nóng đỏ, phỏng nước, đổi màu da, đau, chảy dịch hoặc có dấu hiệu nghi ngờ hoại tử, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

Đặc biệt, người có rối loạn cảm giác ở bàn chân không nên tự thử nhiệt độ nước bằng bàn chân hoặc ngâm chân trong nước quá nóng. Việc xác định nguyên nhân gây tê bì và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa các tổn thương nặng hơn.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội