SÁN LÁ GAN NHỎ GÂY TẮC MẬT Ở BỆNH NHÂN VIÊM GAN DO RƯỢU: CẢNH BÁO THÓI QUEN ĂN ĐỒ TÁI SỐNG
Đau hạ sườn phải, mệt mỏi, vàng da, men gan tăng cao…một bệnh nhân 64 tuổi ở Lào Cai tưởng bệnh do rượu nặng lên, nhưng kết quả cho thấy ông nhiễm sán lá gan bé chui trong đường mật gây tắc mật. Câu chuyện là hồi chuông cảnh báo về thói quen ăn uống đồ tái sống – con đường lây nhiễm phổ biến của loại ký sinh trùng nguy hiểm này.
Bệnh nhân nam L.V.D (64 tuổi, Lào Cai) có tiền sử nghiện rượu nhiều năm, trung bình uống từ 250–500 ml mỗi ngày, từng điều trị bệnh gan tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Khoảng hơn một năm nay, ông thường xuyên xuất hiện các cơn đau tức vùng hạ sườn phải, kèm mệt mỏi, chán ăn, rối loạn tiêu hóa nhưng chủ quan cho rằng đó là biểu hiện tuổi già nên không đi khám. Gần đây, tình trạng mệt mỏi tăng rõ rệt, da vàng, xét nghiệm tại cơ sở y tế địa phương cho thấy men gan tăng cao. Sau một tháng dùng thuốc nhưng men gan không giảm, gia đình đã đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để kiểm tra chuyên sâu.
Qua thăm khám và khai thác tiền sử được biết ông Đ hay ăn đồ tái sống, nghiện rượu kéo dài, các bác sĩ chỉ định làm thêm các xét nghiệm đánh giá bệnh gan và tầm soát ký sinh trùng. Kết quả cho thấy AST/ALT tăng rất cao, tới khoảng 1.700 U/L; siêu âm gan mật phát hiện giãn nhẹ đường mật trong gan. Đặc biệt, xét nghiệm ký sinh trùng và soi phân ghi nhận số lượng lớn trứng sán lá gan nhỏ. Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ ký sinh trong đường mật, gây viêm, ứ mật và giãn đường mật, trên nền viêm gan do rượu mạn tính.
Bác sĩ CKI Lê Văn Thiệu, Phòng khám Ký sinh trùng cho biết, hai loại sán lá gan nhỏ 𝐶𝑙𝑜𝑛𝑜𝑟𝑐ℎ𝑖𝑠 𝑠𝑖𝑛𝑒𝑛𝑠𝑖𝑠 𝑣𝑎̀ 𝑂𝑝𝑖𝑠𝑡ℎ𝑜𝑟𝑐ℎ𝑖𝑠 𝑣𝑖𝑣𝑒𝑟𝑟𝑖𝑛𝑖 lưu hành khá phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt tại những vùng người dân có thói quen ăn cá sống, nấu chưa chín. Bệnh thường bị bỏ sót do tiến triển âm thầm, triệu chứng giai đoạn đầu không rầm rộ. Nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã kéo dài, gây tổn thương gan mạn tính, xơ hóa đường mật hoặc xuất hiện biến chứng nặng như ung thư đường mật. Trên lâm sàng, người bệnh có thể đau tức vùng hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu, đôi khi xuất hiện các cơn đau quặn gan tái diễn nhiều tháng, nhiều năm, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý gan mật thông thường.
Sán lá gan nhỏ cư trú, phát triển và sinh sản trực tiếp trong hệ thống ống dẫn mật. Quá trình ký sinh lâu dài gây viêm mạn tính và xơ hóa thành ống mật. Khi số lượng sán lớn, cùng với trứng và xác sán tích tụ, có thể tạo thành các ổ tắc trong đường mật, cản trở dòng chảy của mật, dẫn đến ứ mật, giãn đường mật và làm tổn thương gan tiến triển nặng dần. Sán lá gan nhỏ hiện cũng được xếp vào nhóm tác nhân nguy cơ cao gây ung thư đường mật nếu nhiễm kéo dài nhiều năm.
Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa do ăn thịt cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín kỹ (như gỏi cá, cá tái, cá nướng chưa chín hoàn toàn…) có chứa nang ấu trùng sán lá gan nhỏ. Bên cạnh đó, việc sử dụng chung dụng cụ chế biến (dao, thớt) giữa thực phẩm sống và chín, hoặc không rửa sạch tay sau khi sơ chế cá cũng là những nguồn lây nhiễm quan trọng
Theo bác sĩ Lê Văn Thiệu, sán lá gan nhỏ là bệnh đã có thuốc điều trị đặc hiệu, hiệu quả cao nếu được phát hiện sớm. Người dân cần tuyệt đối tránh ăn cá nước ngọt sống, tái, bm và đi khám sớm khi có các biểu hiện như đau vùng hạ sườn phải, men gan tăng, vàng da hoặc mệt mỏi kéo dài để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm về sau.
Bài và ảnh : Phòng Công tác xã hội
