3 NGÀY, 2 CA TAI NẠN LAO ĐỘNG NGHIÊM TRỌNG, BÁC SĨ NỖ LỰC BẢO TỒN BÀN NGÓN TAY

Chỉ trong 3 ngày, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận hai nam bệnh nhân bị chấn thương bàn tay đặc biệt nghiêm trọng do máy cưa gỗ và thang máy. Các ngón tay bị tổn thương, trong đó nhiều ngón gần như đứt rời hoặc mất hoàn toàn tuần hoàn. Hai cuộc phẫu thuật kéo dài khoảng 7 giờ mỗi ca được tiến hành nhằm tái lập mạch máu, phục hồi các cấu trúc tổn thương và bảo tồn tối đa ngón tay cho người bệnh.

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Thẩm mỹ và Liên chuyên khoa cho biết, điểm chung của hai trường hợp là chấn thương gây tổn thương đồng thời xương, gân, mạch máu, thần kinh và phần mềm bàn tay. Nếu không tái lập được dòng máu đến các ngón trong thời gian phù hợp, mô sẽ tiếp tục thiếu máu, nguy cơ hoại tử và mất ngón tăng lên.

Máy cưa làm đứt rời 3 ngón tay người thợ mộc

Trường hợp thứ nhất là anh Nguyễn Văn K, 38 tuổi, làm nghề thợ mộc. Ngày 10/9, trong lúc đưa phôi gỗ vào máy cưa, bàn tay trái của người bệnh bất ngờ bị lưỡi cưa cuốn vào.

Sau tai nạn, bệnh nhân được đưa đến một cơ sở y tế để sơ cứu. Nhận thấy tổn thương phức tạp, cơ sở này đã liên hệ với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương và chuyển người bệnh đến để tiếp tục xử trí.

Hơn 3 giờ sau tai nạn, bệnh nhân có mặt tại Bệnh viện được đưa vào phòng mổ. Các bác sĩ ghi nhận ngón II, III và IV bàn tay trái gần như đứt rời khỏi bàn tay, búp ngón xẹp, trắng nhợt do mất tưới máu. Xương của cả ba ngón gãy vụn thành nhiều mảnh, phần mềm dập nát; gân gấp, gân duỗi, mạch máu và thần kinh đều bị đứt hoàn toàn.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, đây chính là điểm khiến việc nối lại ngón tay khó hơn rất nhiều so với một vết cắt gọn. “Với chấn thương do máy cưa, tổn thương không chỉ nằm tại đường cắt vừa bị cắt vừa bị kéo giãn, dập trên một đoạn. Vì vậy, khi phẫu thuật, chúng tôi phải đánh giá và loại bỏ phần mô không còn khả năng bảo tồn trước khi tiến hành phục hồi”, ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh cho biết.

Những mảnh xương quá nhỏ, rời rạc không thể cố định được loại bỏ; xương được thu ngắn ở mức cần thiết và cố định lại. Sau đó, ê-kíp lần lượt phục hồi gân gấp, gân duỗi, mạch máu, thần kinh và phần mềm của các ngón. Đặc biệt, khi cả ba ngón cùng mất cấp máu, ê – kíp phải tính toán thứ tự tái lập tuần hoàn để rút ngắn tối đa thời gian thiếu máu của từng ngón.

“Chúng tôi ưu tiên những ngón có vai trò chức năng quan trọng, đồng thời cố gắng bảo tồn tối đa các ngón còn lại. Nguyên tắc là khi còn khả năng nối và bảo tồn thì sẽ cố gắng thực hiện và chỉ từ bỏ khi tổn thương thực sự không còn khả năng phục hồi”, BS Linh cho biết.

Cuộc phẫu thuật kéo dài khoảng 7 giờ. Đến thời điểm theo dõi những ngày đầu sau mổ, cả ba ngón được nối vẫn duy trì tình trạng ổn định.

Bốn ngón vẫn còn dính nhưng bên trong đã mất dòng máu

Chỉ hai ngày sau, ngày 12/9, Khoa tiếp tục tiếp nhận một nam bệnh nhân 59 tuổi, quê Nghệ An, đang làm nghề xe ôm tại Hà Nội. Khoảng 12 giờ trưa, trong lúc làm việc, bàn tay người bệnh không may bị kẹp giữa phần sàn và hệ thống thang máy.

Khác với trường hợp đầu tiên, các ngón tay của bệnh nhân không đứt rời hoàn toàn. Một phần da và mô phía mu tay vẫn còn giữ các ngón với bàn tay. Tuy nhiên các ngón nhợt, mất tưới máu.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh, đây là tình huống dễ khiến người không có chuyên môn chủ quan vì “ngón vẫn còn dính thì chưa quá nặng”. Thực tế, nếu mạch máu bị đứt, dập hoặc tắc hoàn toàn thì phần ngón phía xa vẫn rơi vào tình trạng thiếu máu và dẫn đến hoại tử.

Cơ chế nghiền ép do vật nặng cũng gây tổn thương khác với máy cưa. Lực ép mạnh có thể làm dập nát mô trên diện rộng, đồng thời gây tổn thương thành mạch và hình thành huyết khối, khiến dòng máu bị tắc nghẽn.

Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ phát hiện các mạch máu nuôi ngón bị tổn thương nặng; có vị trí bị dập và tắc, có đoạn đứt hoàn toàn. Những đoạn mạch không còn bảo đảm chất lượng được loại bỏ, sau đó ê-kíp tiến hành phục hồi mạch máu và các cấu trúc tổn thương cần thiết để tái lập tuần hoàn. Ca phẫu thuật cũng kéo dài khoảng 7 giờ. Những ngày đầu sau mổ, các ngón được bảo tồn đang duy trì tuần hoàn ổn định và tiếp tục được theo dõi sát.

Với ngón tay mất cấp máu, từng giờ đều có ý nghĩa

ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh, những trường hợp đứt rời hoặc gần đứt rời chi thể là cấp cứu bảo tồn bộ phận. Người bệnh có thể không nguy hiểm tính mạng ngay lập tức, nhưng nếu xử trí chậm, nguy cơ mất vĩnh viễn một phần cơ thể và suy giảm chức năng bàn tay là rất lớn. Điều quan trọng không chỉ là người bệnh đến bệnh viện sau bao lâu mà còn là thời gian từ khi bộ phận mất nguồn cấp máu đến khi dòng máu được tái lập thành công.

Theo BS Linh, với ngón tay, ê-kíp luôn cố gắng tái lập tuần hoàn càng sớm càng tốt, khoảng 12 giờ đầu là mốc thuận lợi nhất trong các hướng dẫn y khoa. Tuy nhiên, mốc thời gian này không có nghĩa quá 12 giờ thì ngón tay chắc chắn không thể nối. “Nếu bộ phận đứt rời được bảo quản đúng, kể cả người bệnh đến muộn hơn, chúng tôi vẫn phải đánh giá cụ thể và nếu còn khả năng thì vẫn cố gắng nối. Không nên chỉ căn cứ vào một mốc giờ rồi mặc nhiên từ bỏ cơ hội bảo tồn ngón cho người bệnh”, ThS.BSNT Nguyễn Ngọc Linh nhấn mạnh.

Với những ca cấp cứu này, quy trình tiếp nhận cũng được rút ngắn tối đa. Sau đánh giá ban đầu, người bệnh được chụp X-quang, lấy máu xét nghiệm và nhanh chóng chuyển phòng mổ. Những kết quả không bắt buộc phải có trước phẫu thuật có thể được hoàn thiện song song, nhằm hạn chế thời gian thiếu máu của các ngón.

Bảo tồn ngón tay là bảo tồn chức năng và khả năng lao động

Theo TS.BS Dương Mạnh Chiến – Phụ trách Khoa Tạo hình – thẩm mỹ và Liên chuyên khoa cho biết, mục tiêu của phẫu thuật không chỉ là làm cho ngón tay “sống lại”. Sau khi tái lập tuần hoàn, người bệnh còn cả một quá trình liền xương, liền gân, phục hồi thần kinh và tập phục hồi chức năng.

Mức độ hồi phục cuối cùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ chế và mức độ dập nát, thời gian thiếu máu, vị trí tổn thương, chất lượng mạch máu, thần kinh, khả năng liền xương cũng như quá trình tập phục hồi chức năng sau mổ. Vì vậy, việc nối thành công về mặt tuần hoàn là bước quan trọng đầu tiên, chưa đồng nghĩa chức năng bàn tay sẽ ngay lập tức trở lại bình thường.

Tuy nhiên, bảo tồn được ngón tay tạo cơ hội giữ lại tối đa chức năng bàn tay cho người bệnh. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người lao động chủ yếu bằng đôi tay, bởi mất một hay nhiều ngón có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng làm việc và sinh hoạt.

TS.BS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, người làm việc với máy cưa, máy cắt, máy ép, thang máy hàng hóa và các thiết bị cơ khí cần tuân thủ nghiêm quy trình an toàn, sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp và tuyệt đối không chủ quan khi vận hành máy.

Khi xảy ra chấn thương khiến ngón tay đứt rời, gần đứt rời, dập nát hoặc vẫn còn dính nhưng trở nên trắng nhợt, tím lạnh, mất cảm giác, người bệnh cần được sơ cứu và nhanh chóng chuyển đến cơ sở y tế có khả năng phẫu thuật tái tạo, vi phẫu nếu cần.

“Đừng vội coi một ngón tay dập nát hoặc gần đứt rời là không thể cứu. Điều quan trọng là sơ cứu đúng, bảo quản đúng nếu bộ phận đã đứt rời và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng nối càng sớm càng tốt. Bởi phía sau một ngón tay được giữ lại không chỉ là hình thể, mà còn là chức năng bàn tay, khả năng lao động và cuộc sống lâu dài của người bệnh”, TS.BS Dương Mạnh Chiến nhấn mạnh.

Bài và ảnh: Phòng Công tác xã hội